XÂM PHẠM QUYỀN TÁC GIẢ ĐỐI VỚI PHẦN MỀM MÁY TÍNH

Tuy nhiên, trên thực tế, hành vi sao chép, cài đặt, sử dụng, khai thác hoặc phân phối phần mềm trái phép vẫn diễn ra tương đối phổ biến. Những hành vi này không chỉ xâm hại trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của chủ thể quyền tác giả mà còn làm giảm động lực đầu tư, sáng tạo trong lĩnh vực công nghệ thông tin, gây ảnh hưởng đến môi trường kinh doanh lành mạnh. Khi hành vi xâm phạm đạt đến các dấu hiệu về quy mô, tính chất và hậu quả do luật hình sự quy định, người thực hiện có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan Điều 225 Bộ luật Hình sự 2015.

Vụ án hình sự về xâm phạm quyền tác giả đối với phần mềm máy tính tại Phú Thọ là một tình huống có ý nghĩa thực tiễn trong việc đánh giá ranh giới giữa vi phạm dân sự, vi phạm hành chính và hành vi phạm tội trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ.

TÓM TẮT SỰ VIỆC VÀ DIỄN BIẾN TỐ TỤNG
Ngày 11/6/2026, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Phú Thọ đã quyết định khởi tố vụ án hình sự liên quan đến hành vi "Xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan". Sau quá trình điều tra mở rộng, vào ngày 14/7/2026, cơ quan này đã chính thức khởi tố 05 bị can thuộc các doanh nghiệp cung cấp thiết bị công nghệ thông tin.
Đây được xác định là vụ án hình sự đầu tiên trên phạm vi cả nước xử lý về hành vi xâm phạm quyền tác giả đối với sản phẩm phần mềm máy tính. Theo hồ sơ điều tra, các bị can đã sử dụng những công cụ kỹ thuật để vô hiệu hóa bản quyền (thường gọi là "crack" hoặc "activator") nhằm cài đặt trái phép hệ điều hành Windows và bộ ứng dụng văn phòng Microsoft Office lên các máy tính mang thương hiệu Thánh Gióng.
Các chủ thể liên quan và quy mô vi phạm
Vụ án có sự tham gia của nhiều cá nhân giữ vai trò quản lý và kỹ thuật tại các pháp nhân thương mại khác nhau:
Nhóm bị can: Bao gồm lãnh đạo và nhân viên của Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ Sông Lam, Công ty TNHH Giải pháp Công nghệ Tek-Solution và Công ty Cổ phần Hệ thống Thông tin Athena Việt Nam.
Mối liên hệ với đơn vị sản xuất: Cơ quan chức năng xác định Công ty Cổ phần Truyền thông và Máy tính Thánh Gióng có liên quan trực tiếp đến khâu lắp ráp và cài đặt phần mềm không bản quyền trước khi đưa sản phẩm ra thị trường.
Về quy mô, trong giai đoạn từ năm 2022 đến 2026, các doanh nghiệp này đã phân phối một lượng lớn thiết bị cho hơn 1.200 cơ quan, tổ chức và cá nhân:
Ba công ty trung gian (Sông Lam, Athena, Tek-Solution) đã bán 13.956 máy tính, đạt doanh thu khoảng 181 tỷ đồng.
Công ty Thánh Gióng đã bán khoảng 53.000 máy tính, đạt doanh thu khoảng 450 tỷ đồng.
Thiệt hại về giá trị bản quyền đối với chủ thể quyền (Microsoft) được ước tính lên tới hàng chục tỷ đồng, dựa trên đơn giá bản quyền từ 4 đến 9 triệu đồng mỗi máy.

QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ TỘI XÂM PHẠM QUYỀN TÁC GIẢ, QUYỀN LIÊN QUAN
“Điều 225. Tội xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan
1. Người nào không được phép của chủ thể quyền tác giả, quyền liên quan mà cố ý thực hiện một trong các hành vi sau đây, xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan đang được bảo hộ tại Việt Nam với quy mô thương mại hoặc thu lợi bất chính từ 50.000.000 đồng đến dưới 300.000.000 đồng hoặc gây thiệt hại cho chủ thể quyền tác giả, quyền liên quan từ 100.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng hoặc hàng hóa vi phạm trị giá từ 100.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng, thì bị phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 300.000.000 đồng hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm:
a) Sao chép tác phẩm, bản ghi âm, bản ghi hình;
b) Phân phối đến công chúng bản sao tác phẩm, bản sao bản ghi âm, bản sao bản ghi hình.
2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tiền từ 300.000.000 đồng đến 1.000.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm:
a) Có tổ chức;
b) Phạm tội 02 lần trở lên;
c) Thu lợi bất chính 300.000.000 đồng trở lên;
d) Gây thiệt hại cho chủ thể quyền tác giả, quyền liên quan 500.000.000 đồng trở lên;
đ) Hàng hóa vi phạm trị giá 500.000.000 đồng trở lên.
3. Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.
4. Pháp nhân thương mại phạm tội quy định tại Điều này, thì bị phạt như sau:
a) Thực hiện một trong các hành vi quy định tại khoản 1 Điều này với quy mô thương mại hoặc thu lợi bất chính từ 200.000.000 đồng đến dưới 300.000.000 đồng hoặc gây thiệt hại cho chủ thể quyền tác giả, quyền liên quan từ 300.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng hoặc hàng hóa vi phạm trị giá từ 300.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng; thu lợi bất chính từ 100.000.000 đồng đến dưới 200.000.000 đồng hoặc gây thiệt hại cho chủ thể quyền tác giả, quyền liên quan từ 100.000.000 đồng đến dưới 300.000.000 đồng hoặc hàng hóa vi phạm trị giá từ 100.000.000 đồng đến dưới 300.000.000 đồng nhưng đã bị xử phạt vi phạm hành chính về một trong các hành vi quy định tại Điều này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm, thì bị phạt tiền từ 300.000.000 đồng đến 1.000.000.000 đồng;
b) Phạm tội thuộc trường hợp quy định tại khoản 2 Điều này, thì bị phạt tiền từ 1.000.000.000 đồng đến 3.000.000.000 đồng hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn từ 06 tháng đến 02 năm;
c) Pháp nhân thương mại còn có thể bị phạt tiền từ 100.000.000 đồng đến 300.000.000 đồng, cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực nhất định hoặc cấm huy động vốn từ 01 năm đến 03 năm.”
PHÂN TÍCH KHÍA CẠNH PHÁP LÝ THEO ĐIỀU 225 BỘ LUẬT HÌNH SỰ
Hành vi của các bị can được xem xét dựa trên các yếu tố cấu thành tội phạm quy định tại Điều 225 Bộ luật Hình sự năm 2015
Dưới góc độ pháp lý, tội “Xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan” quy định tại Điều 225 Bộ luật Hình sự (BLHS) chỉ được xác lập khi hành vi thỏa mãn đầy đủ 4 yếu tố cấu thành tội phạm sau đây:
Khách thể của tội phạm
Khách thể của tội danh này là các quan hệ xã hội liên quan đến quyền tác giả và quyền liên quan được pháp luật bảo hộ.
Quyền cụ thể: Bao gồm quyền nhân thân (như đặt tên, đứng tên tác phẩm) và quyền tài sản (sao chép, phân phối tác phẩm).
Đối tượng tác động: Trong vụ án tại Phú Thọ, đối tượng bị xâm hại trực tiếp là các sản phẩm trí tuệ gồm hệ điều hành Windows và bộ ứng dụng Microsoft Office của tập đoàn Microsoft,.
Mặt khách quan của tội phạm
Đây là yếu tố then chốt để phân biệt giữa vi phạm hành chính và trách nhiệm hình sự.
Hành vi khách quan: Điều 225 BLHS quy định hai hành vi chính là sao chép tác phẩm và phân phối bản sao tác phẩm đến công chúng mà không được phép của chủ sở hữu. Trong vụ án này, hành vi sử dụng công cụ bẻ khóa (crack, activator) để cài đặt trái phép lên máy tính thương hiệu "Thánh Gióng" cấu thành cả hai hành vi nêu trên,.
Dấu hiệu định tội (Ngưỡng khởi tố): Hành vi chỉ bị truy cứu trách nhiệm hình sự khi đạt một trong các ngưỡng sau:
Thực hiện với quy mô thương mại.
Thu lợi bất chính: Từ 50.000.000 đồng trở lên (đối với cá nhân) hoặc 200.000.000 đồng trở lên (đối với pháp nhân).
Gây thiệt hại cho chủ sở hữu quyền: Từ 100.000.000 đồng trở lên (đối với cá nhân) hoặc 300.000.000 đồng trở lên (đối với pháp nhân).
Hàng hóa vi phạm trị giá: Từ 100.000.000 đồng trở lên (đối với cá nhân) hoặc 300.000.000 đồng trở lên (đối với pháp nhân).
Liên hệ vụ án Phú Thọ: Với doanh thu bán máy tính lên tới hơn 630 tỷ đồng và thiệt hại bản quyền ước tính hàng chục tỷ đồng, vụ án đã vượt xa các ngưỡng định lượng để khởi tố hình sự,.
Mặt chủ quan của tội phạm
Tội phạm này được thực hiện với lỗi cố ý trực tiếp.
Nhận thức: Người phạm tội nhận thức rõ hành vi bẻ khóa, sao chép và cài đặt phần mềm không bản quyền là vi phạm pháp luật và xâm hại quyền lợi của chủ sở hữu.
Mục đích: Thường là mục đích vụ lợi, nhằm thu lợi nhuận từ việc bán máy tính có sẵn phần mềm mà không phải trả chi phí bản quyền hợp pháp (dao động từ 4-9 triệu đồng mỗi máy),.
Chủ thể của tội phạm
Chủ thể của tội danh này đã được mở rộng theo BLHS 2015, bao gồm:
Cá nhân: Người có năng lực trách nhiệm hình sự và đạt độ tuổi từ đủ 16 tuổi trở lên. Trong vụ án này là 05 bị can đã bị khởi tố, gồm các giám đốc và nhân viên kỹ thuật của các công ty liên quan.
Pháp nhân thương mại: Đây là điểm mới quan trọng. Các doanh nghiệp thực hiện hành vi xâm phạm quyền tác giả vì lợi ích của tổ chức cũng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự với các hình phạt như phạt tiền hoặc đình chỉ hoạt động
Hệ quả và rủi ro pháp lý đối với bên thứ ba
Vụ án không chỉ dừng lại ở trách nhiệm của các bị can mà còn đặt ra những thách thức pháp lý cho các đơn vị đã mua sản phẩm:
Rủi ro cho bên sử dụng: Các cơ quan, tổ chức đang vận hành số máy tính này đối mặt với việc sử dụng sản phẩm vi phạm pháp luật. Mọi hành vi tổ chức sử dụng phần mềm không bản quyền cho mục đích thương mại đều có thể bị xem xét xử lý.
An ninh thông tin: Việc sử dụng phần mềm bị "bẻ khóa" thông qua các công cụ không chính thống tiềm ẩn nguy cơ cao về mã độc và lỗ hổng bảo mật, gây mất an toàn cho hệ thống dữ liệu của người dùng.
KẾT LUẬN
Việc xử lý hình sự đối với hành vi xâm phạm bản quyền phần mềm đánh dấu một giai đoạn mới trong công tác bảo vệ tài sản vô hình và thúc đẩy môi trường cạnh tranh lành mạnh. Tiến trình điều tra vẫn đang được mở rộng để làm rõ trách nhiệm của các bên liên quan theo quy định của pháp luật hiện hành
Liên hệ Luật sư tư vấn:
Trên đây là những phân tích của Công ty Luật Tân Cảng về xâm phạm quyền tác giả đối với phần mềm máy tính . Để được tư vấn cụ thể hơn về các vấn đề pháp lý liên quan, cũng như được giải đáp các thắc mắc, được hỗ trợ rà soát hồ sơ pháp lý, đánh giá chứng cứ và xây dựng phương án giải quyết phù hợp khi gặp phải các vướng mắc pháp lý tương tự, quý khách hàng có thể liên hệ với Công ty Luật Tân Cảng qua thông tin bên dưới. Với đội ngũ Luật sư chuyên nghiệp và nhiều kinh nghiệm, Công ty Luật Tân Cảng luôn sẵn sàng lắng nghe những khó khăn và đồng hành cùng quý khách hàng trong suốt quá trình bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.
Công ty Luật TNHH MTV Tân Cảng
Địa chỉ: Tầng 2, số 85, đường số 13, Khu dân cư Vạn Phúc 1, phường Hiệp Bình, TP. Hồ Chí Minh
Điện thoại: 0965 921 058
Email: luattancang@gmail.com
Website: luattancang.com