TRƯỜNG HỢP NÀO KHÔNG TIẾN HÀNH HÒA GIẢI?

Câu hỏi của người dân: Hiện nay chị gái tôi đang là nguyên đơn trong vụ án tranh chấp ly hôn và chia tài sản nhưng chị là người mất năng lực hành vi dân sự. Trong trường hợp này, chồng của chị là bị đơn đề nghị Tòa án tiến hành thủ tục hòa giải để hàn gắn gia đình là có đúng pháp luật hay không vì theo tôi tìm hiểu đây thuộc trường hợp không tiến hành hòa giải, đối thoại tại Tòa án.

Luật sư tư vấn:
Trong pháp luật Việt Nam, thủ tục hòa giải giữ vai trò cực kỳ quan trọng nhằm hướng tới việc giải quyết tranh chấp một cách đồng thuận, êm đẹp. Tuy nhiên, có những trường hợp tranh chấp dân sự không tiến hành hòa giải bao gồm cả những trường hợp không được hòa giải và không tiến hành hòa giải được. Đây là 2 nhóm trường hợp khác nhau mà đương sự cần phân biệt trong quá trình tham gia vụ việc dân sự.

THỦ TỤC HÒA GIẢI
Trước hết cần phải phân biệt rõ giữa hòa giải tại Tòa án trước khi Tòa án thụ lý vụ án và hòa giải trong thời hạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ việc dân sự.
Hòa giải trước khi thụ lý vụ án được định nghĩa tại khoản 2 Điều 2 Luật Hòa giải đối thoại tại Tòa án năm 2020 là “hoạt động hòa giải do Hòa giải viên tiến hành trước khi Tòa án thụ lý vụ việc dân sự, nhằm hỗ trợ các bên tham gia hòa giải thỏa thuận giải quyết vụ việc dân sự theo quy định của Luật này”. Các vụ tranh chấp có thể tiến hành hòa giải bao gồm tranh chấp dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại, lao động; việc yêu cầu công nhận thuận tình ly hôn thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự.
Hòa giải trong thời hạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm là một thủ tục trong tố tụng dân sự mà theo quy định tại khoản 1 Điều 205 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, “Tòa án tiến hành hòa giải để các đương sự thỏa thuận với nhau về việc giải quyết vụ án, trừ những vụ án không được hòa giải hoặc không tiến hành hòa giải được quy định tại Điều 206 và Điều 207 của Bộ luật này hoặc vụ án được giải quyết theo thủ tục rút gọn.”
Vậy về bản chất, hai thủ tục hòa giải này có những sự khác biệt cơ bản như sau:

NHỮNG TRƯỜNG HỢP KHÔNG ĐƯỢC HÒA GIẢI

Khi vụ án đã được Tòa án thụ lý, Điều 206 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 quy định về những vụ án dân sự không được hòa giải bao gồm:
Yêu cầu đòi bồi thường vì lý do gây thiệt hại đến tài sản của Nhà nước: vì theo pháp luật Việt Nam, tài sản công thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện quản lý, đương sự không có quyền tự định đoạt hoặc thương lượng giảm bớt nghĩa vụ bồi thường của mình đối với tài sản này.
Những vụ án dân sự phát sinh từ giao dịch dân sự vi phạm điều cấm của luật hoặc trái đạo đức xã hội: Vì Tòa án không thể công nhận sự thỏa thuận của các bên trên một nền tảng giao dịch bất hợp pháp (ví dụ: Tranh chấp chia tiền từ việc cá độ, đánh bạc, hoặc hợp đồng thuê người mang thai hộ thương mại).
Tuy nhiên, có những trường hợp không tiến hành hòa giải nhưng không vì lý do là “không được tiến hành hòa giải” mà vì “không tiến hành hòa giải được”. Đó là những trường hợp được quy định tại Điều 207 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 bao gồm:
Bị đơn, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đã được Tòa án triệu tập hợp lệ lần thứ hai mà vẫn cố tình vắng mặt: Hòa giải là sự đối thoại trực tiếp giữa các bên. Nếu bị đơn hoặc người liên quan cố tình trốn tránh, không đến Tòa án theo giấy triệu tập hợp lệ đến lần thứ hai thì Tòa án không thể tổ chức đối thoại đơn phương giữa nguyên đơn với chiếc ghế trống. Để đảm bảo vụ án không bị ngâm tiến độ vô thời hạn, luật quy định đây là trường hợp không tiến hành hòa giải được để chuyển sang bước tiếp theo.
Đương sự không thể tham gia hòa giải được vì có lý do chính đáng: Trường hợp này đương sự có thể rất muốn hòa giải nhưng họ gặp phải những trở ngại bất khả kháng hoặc lý do chính đáng không thể thay đổi được (ví dụ: đang điều trị nội trú tại bệnh viện do tai nạn, đang chấp hành hình phạt tù, hoặc đang ở nước ngoài chưa thể về nước...).
Đương sự là vợ hoặc chồng trong vụ án ly hôn là người mất năng lực hành vi dân sự: Quyền định đoạt trong quan hệ hôn nhân mang tính chất nhân thân gắn liền với mỗi cá nhân và không thể ủy quyền. Khi một bên vợ hoặc chồng đã mất năng lực hành vi dân sự, họ không còn khả năng nhận thức và bày tỏ ý chí tự nguyện của mình đối với việc hàn gắn hay chấm dứt hôn nhân. Dù có người đại diện theo pháp luật tham gia tố tụng để bảo vệ quyền lợi tài sản, người đại diện đó cũng không thể “yêu” hay “đoàn tụ” thay cho đương sự được. Do đó, việc hòa giải đoàn tụ trở nên vô nghĩa và không thể tiến hành.
Một trong các đương sự đề nghị không tiến hành hòa giải: Tòa án tôn trọng quyền tự quyết của đương sự. Nếu ngay từ đầu (hoặc trong quá trình chuẩn bị), nguyên đơn, bị đơn hoặc người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan có văn bản gửi Tòa án tuyên bố rõ: “Tôi không có nhu cầu hòa giải và đề nghị Tòa án đưa vụ án ra xét xử” thì thủ tục này sẽ dừng lại ngay. Việc ép buộc các bên ngồi lại với nhau khi một bên đã dứt khoát từ chối đối thoại chỉ làm lãng phí thời gian của cơ quan tiến hành tố tụng.
THỰC TIỄN
Việc người chồng (bị đơn) đề nghị Tòa án tiến hành thủ tục hòa giải để hàn gắn gia đình trong trường hợp này là không đúng quy định của pháp luật. Tòa án sẽ không thể chấp nhận đề nghị này để tổ chức phiên họp hòa giải đoàn tụ vì rơi vào trường hợp Khoản 3 Điều 207 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015. Việc ly hôn hay đoàn tụ (hàn gắn) là quyền nhân thân gắn liền với cá nhân vợ, chồng. Khi chị bạn đã bị Tòa án tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự, chị ấy không còn khả năng nhận thức và làm chủ hành vi để tự nguyện bày tỏ ý chí có muốn quay lại với người chồng hay không.
Liên hệ Luật sư tư vấn:
Trên đây là những hướng dẫn của Công ty Luật Tân Cảng về những trường hợp không tiến hành hòa giải. được tư vấn cụ thể hơn về các vấn đề pháp lý liên quan, cũng như được giải đáp các thắc mắc, được hỗ trợ rà soát hồ sơ pháp lý, đánh giá chứng cứ và xây dựng phương án giải quyết phù hợp khi gặp phải các vướng mắc pháp lý tương tự, quý khách hàng có thể liên hệ với Công ty Luật Tân Cảng qua thông tin bên dưới. Với đội ngũ Luật sư chuyên nghiệp và nhiều kinh nghiệm, Công ty Luật Tân Cảng luôn sẵn sàng lắng nghe những khó khăn và đồng hành cùng quý khách hàng trong suốt quá trình bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.
Công ty Luật TNHH MTV Tân Cảng
Địa chỉ: Tầng 2, số 85, đường số 13, Khu dân cư Vạn Phúc 1, phường Hiệp Bình, TP. Hồ Chí Minh
Điện thoại: 0965 921 058
Email: luattancang@gmail.com
Website: luattancang.com